 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
ENG Taboo POR Tabu SPA Tabú |
spis treści
Wstęp | Tabu w różnych kulturach | Kontrola ładunku emocjonalnego słów tabu | Zabiegi stosowane w przekładzie języka tabu | Potencjał badawczy
Zacznijmy od tego, co współcześnie rozumie się przez tabu i co się do niego zalicza. Allan (2016: 2303) definiuje tabu jako „proscriptions of behavior arising out of social constraints on the individual’s behavior where it is perceived to be a potential cause of discomfort, harm, or injury” [zakazy zachowywania się w określony sposób, mające swoje źródło w społecznych uwarunkowaniach zachowania jednostki, w ramach których określone zachowania postrzega się jako powodujące dyskomfort, wyrządzające krzywdę lub stanowiące obrazę]. Świadomość kulturowa jest zatem niezbędna do ustalenia, jakie słowa lub zachowania są napiętnowane w danym społeczeństwie. Każdą kulturę cechuje indywidualna definicja zasad zachowania (etykiety), a co za tym idzie – nieprzestrzeganie zwyczajów innych osób może skutkować konfliktem między nie tylko jednostkami, ale także społecznościami.
 |
 |
Tabu dotyczy wielu sfer. Allan i Burridge (2006: 1) twierdzą, że tabu dotyczy „bodies and their effluvia” [ciała oraz jego wydzielin i wydalin], „the organs and acts of sex, micturition and defecation” [narządów oraz czynności związanych ze stosunkiem seksualnym, oddawaniem moczu i wypróżnianiem], „diseases, death and killing”, „naming, addressing, touching and viewing persons and sacred beings, objects and places” oraz „food gathering, preparation and consumption” [gromadzenia, przygotowywania i konsumpcji pożywienia]. Rozmawianie o ww. sferach w określonych sytuacjach lub niezastosowanie się do zwyczajów danej społeczności może stanowić tabu lub nie być mile widziane w zależności od rozmówcy/odbiorcy, kontekstu oraz kultury i wieku danej osoby.
Z psychologicznego punktu widzenia, Jay (2009) postrzega wulgaryzmy oraz słowa tabu jako synonimiczne terminy odnoszące się do obraźliwego języka nacechowanego emocjonalnie. „Taboo words are sanctioned or restricted on both institutional and individual levels under the assumption that some harm will occur if a taboo word is spoken” [Wobec słów tabu stosuje się zasady lub ograniczenia zarówno na poziomie instytucjonalnym jak i indywidualnym, ponieważ przyjmuje się, że wypowiedzenie słowa tabu wyrządza jakąś krzywdę] (Jay 2009: 153). Ograniczenia te mogą być narzucane przez instytucje religijne, prawne, edukacyjne oraz informacyjne (media). Na poziomie językowym, Jay stwierdza, że słowa tabu w języku angielskim mogą być: odniesieniami do sfery seksualnej („cunt” [pizda]) , religii („Jesus Christ!”) oraz skatologii („shit” [dosł. „gówno”]); nazwami zwierząt stosowanymi w odniesieniu do ludzi („bitch” [suka]); obelgami nawiązującymi do rasy, płci, pochodzenia etnicznego („dago” [obelga stosowana wobec osób pochodzenia włoskiego lub hiszpańskiego]) oraz do odstępstw od normy w kontekstach psychologicznych, fizycznych i społecznych („retard” [debil, dosł. „cofnięty”]); nawiązaniami do pokrewieństwa („son of a bitch”); terminami wulgarnymi („fart face” [dosł. „pierdziryj”]) oraz obraźliwym slangiem („cluster fuck” [rozpierdol]). Występuje oczywiście gradacja poziomu obelżywości słów tabu: od słabszych („damn”) po bardzo mocne („nigger”).
Ávila-Cabrera (2016: 28) przedstawia dwa terminy rozróżniające typy słów tabu według ich charakteru oraz funkcji. Jak pisze:
[o]ffensive language refers to those linguistic terms or expressions made up of swearwords, expletives, etc., which are normally considered derogatory and/or insulting [and] taboo language is related to terms that are not considered appropriate or acceptable with regard to the context, culture, language and/or medium where they are uttered.
[język obraźliwy to terminy lub wyrażenia językowe złożone z wulgarnych słów, okrzyków, etc., które uznaje się za poniżające i/lub obraźliwe [, a] język tabu obejmuje terminy, których wypowiadanie uznaje się za nieodpowiednie lub niedopuszczalne ze względu na kontekst, kulturę, język i/lub medium przekazu.]
W odniesieniu do wyżej opisanych dwóch głównych kategorii, Ávila-Cabrera (2023: 47) wprowadza następującą taksonomię terminów obraźliwych i terminów tabu:
|
Kategoria |
Podkategoria |
Przykład |
|
Obraźliwe |
Przekleństwa / Groźby / Wyrazy przemocy |
Jeżeli moja żona umrze, to śmierć przyjdzie także po ciebie. |
|
Wulgarne okrzyki |
Kurwa mać! |
|
|
Obelgi |
Banda pojebów. |
|
|
Inwektywy |
Nie rozmawiam teraz z panem, poruczniku Munich. |
|
|
Przysięgi |
Przysięgam na grób mojej matki! |
|
|
Słowa / wyrażenia wulgarne |
Co ja tutaj do kurwy nędzy robię, co? |
|
|
Tabu |
Substancje odurzające / Nadużywanie alkoholu |
Kiedy wyszedłem z domu, mój brat zaczął ćpać. |
|
Plugastwo / Mikcja / Skatologia |
Pies żre własne odchody. |
|
|
Świętokradztwo / Bluźnierstwo |
Jezu (kurwa) Chryste! |
|
|
Seks |
Czy chcesz possać mi pałę? |
Z kolei według Valdeón (2020), wulgaryzmy należą do tabu ze względu na to, że niosą ze sobą stygmatyzację społeczną i okazują intensywne emocje. W zgodności z tą teorią, Díaz-Cintas i Remael (2021) twierdzą, że wulgaryzmy to wyrażenia związane z gniewem, rozpaczą, emocjami, etc. osoby je wypowiadającej.
Sposób tłumaczenia tabu w przekładzie to temat niekiedy kontrowersyjny i delikatny, biorąc pod uwagę, że określone koncepty lub czynności mogą być opatrzone różnymi znaczeniami i nieść różne konsekwencje w zależności od języka i kultury. Z tego względu, o ile wypowiedzenie danego słowa w jednym języku lub kulturze może być uznane za neutralne, o tyle w drugim języku / drugiej kulturze może wywołać ono w odbiorcy silną reakcję.
 |
Mohr (2013) zbadała, jak używanie wulgaryzmów ewoluowało na przestrzeni lat i wykazała, że istnieje połączenie pomiędzy językiem łacińskim a współczesnym angielskim w tej kwestii. Większość badaczy języka jest zgodna co do tego, że najcięższe słowa w języku angielskim to tak zwana „the «Big Six» [Wielka Szóstka]: cunt, fuck, cock (or dick), ass, shit, and piss”. W starożytnej łacinie natomiast funkcjonowała „Wielka Dziesiątka” [ang. the Big Ten]: „cunnus (cunt), futuo (to fuck), mentula (cock), verpa (erect or circumcised cock [kutas w stanie erekcji lub z usuniętym napletkiem (w wyniku obrzezania)]), landica (clit [łechtaczka]), culus (ass), pedico (to bugger [oddawać się sodomii]), caco (to shit), irrumo [(introduce a penis into someone’s mouth)], and fello [(suck a penis)]” (2013: 17).
We współczesnych społeczeństwach, wrażliwość na tabu oraz jego społeczna akceptowalność jest zależna od kultury, klasy społecznej, wieku, płci oraz języka mówcy. Wajnryb (2005: 210-212) ilustruje tą zależność przywołując przykłady różnic między wulgaryzmami i obelgami w różnych kulturach: bośniackie przekleństwa dotyczą rodziny, np. „May your children play in an electrical circuit” [A żeby ci dzieci bawiły się w obwodzie elektrycznym] lub „May your mother fart at a school meeting” [A żeby ci się matka spierdziała na akademii szkolnej]; norweska obelga to np. „Fucking Norwegian whale-killers!” [Pieprzeni norwescy zabójcy rekinów!]; Holendrzy życzą innym chorób: Utter krijg de ziekte [Niech przyjdzie na ciebie choroba]. Wajnryb twierdzi, że najcięższą obelgą w języku angielskim jest „cunt”. Rosyjskie obelgi natomiast zawierają w sobie nawiązania do czyjejś matki, np. Yob tvojú'mat’ [Jebać twoją matkę] (Ljung 2011).
W Hiszpanii jako ciężka obelga funkcjonuje Me cage en tu puta madre [Sram na twoją puszczalską matkę]. W Andaluzji na południu Hiszpanii powszechnym zjawiskiem w języku używanym na co dzień jest przyjacielskie przekomarzanie się przy użyciu wulgaryzmów takich jak Hijo/a de la gran puta [Syn / Córka wielkiej zdziry] czy Me cago en tus muertos [Sram na twoich zmarłych bliskich] (Ávila-Cabrera 2023). Zjawisko to jest analogiczne do tego, jak w amerykańskim wariancie języka angielskiego funkcjonuje słowo „nigger”, które wypowiadane przez osoby czarnoskóre pomiędzy czarnoskórymi stanowi oznakę braterstwa, a którego wypowiedzenie przez białego człowieka pod adresem czarnoskórych odbiorców uznawane jest za ciężką obelgę, jak opisują Dalzell i Victor (2020)
![[heading title]](2.2-X.png "[heading title]"){kind=small}
Kontrola ładunku emocjonalnego słów tabu
Użytkownicy języka mogą świadomie modulować intensywność oraz ładunek emocjonalny słów tabu. Do zagadnienia kontrolowania intensywności słów tabu odnoszą się trzy pojęcia: „eufemizm” (od greckiego słowa euphemismos; użycie preferowanego, milej widzianego słowa), „ortofemizm” (od greckiego ortho-; użycie właściwego lub neutralnego terminu) oraz „dysfemizm” (od greckiego słowa dysphemia; użycie terminu obraźliwego). Allan i Burridge (2006) wyjaśniają znaczenie ww. pojęć w następujący sposób: eufemizmy to słowa używane w celu uniknięcia terminów obraźliwych, stosowane podczas mówienia w sposób łagodny, np. „poo” [kupka]; ortofemizmy to słowa formalne lub neutralne, np. „faeces” [kał]; dysfemizmy natomiast to słowa obraźliwe, np. „shit” [gówno]. Allan i Burridge definiują zbiór tych trzech pojęć jako „X-phemism” [X-femizm] — pojęcia te odnoszą się do tego samego znaczenia, ale używane są w różnych kontekstach. Użytkownicy języka mogą zatem wybierać pomiędzy terminami obraźliwymi, neutralnymi lub łagodnymi, w zależności od kontekstu sytuacyjnego. Przykłady modulacji intensywności słów i fraz odnoszących się do seksualności zostały przedstawione przez Ávilę-Cabrerę (2023: 109).
|
Dysfemizm |
Ortofemizm |
Eufemizm |
|
Fuck [Ruchać / pieprzyć (się)] |
Have sex [Uprawiać seks] |
Do it [Robić to] |
|
Screw [Rżnąć (się)] |
Fornicate [Cudzołożyć] |
Knock boots [Chędożyć się] |
Jak pokazuje powyższa tabela, jeżeli osoba mówiąca chce użyć terminu neutralnego, to może wybrać „have sex” [uprawiać seks] lub „fornicate” [cudzołożyć]. Osoba skłonna do używania ciężkiego języka może użyć „fuck” [ruchać (się) / pieprzyć (się)] lub „screw” [rżnąć (się)]. Natomiast jeżeli osoba mówiąca chce użyć eufemizmu, to może wybrać „do it” [robić to] lub bardziej zabawnie brzmiący ekwiwalent „knock boots” [chędożyć się]. Przy czym warto wspomnieć, że Crespo-Fernández (2008) podkreśla znaczenie kontekstu w użyciu i interpretacji eufemistycznych i dysfemistycznych metafor seksualnych.
Z psychologicznego punktu widzenia, Jay (2009) stwierdza, że słowa tabu mogą przekazywać informacje o emocjach użytkowników języka i że informacje te mogą pomagać w osiąganiu celów zarówno osobistych, jak i społecznych. Badacz dodaje jednak, że nie ma pewności co do tego, czy użytkownicy języka doświadczają takiego samego poziomu satysfakcji emocjonalnej używając eufemizmów zamiast słów tabu i czy właśnie satysfakcja stanowi powód, dla którego użytkownicy języka wypowiadają słowa tabu.
Zabiegi stosowane w przekładzie języka tabu
Mówimy, że w celu poradzenia sobie z napotkanymi w procesie przekładu trudnościami, tłumacze używają strategii tłumaczeniowych (Hurtado-Albir 1999). Natomiast o technikach tłumaczeniowych mówimy wtedy, kiedy bierzemy pod uwagę sposób, w jaki dane rozwiązanie zostało użyte w tekście docelowym (Molina & Hurtado-Albir 2002).
 |
Celem określenia, czy ładunek emocjonalny języka obraźliwego i języka tabu został oddany w tekście docelowym, Ávila-Cabrera (2023) w swojej taksonomii technik tłumaczeniowych przewiduje dwa stopnie rozróżnienia pomiędzy metodami radzenia sobie z ładunkiem emocjonalnym języka obraźliwego/tabu. W przypadku, kiedy ładunek emocjonalny języka obraźliwego/tabu jest zachowany w tekście docelowym, wyróżnia się trzy przypadki: (1) ładunek emocjonalny został zwiększony (sytuacja, w której słowo/słowa użyte w tekście docelowym jest/są mocniejsze); (2) ładunek emocjonalny został zachowany (sytuacja, w której w tekście docelowym jest on porównywalny z tekstem źródłowym); (3) ładunek emocjonalny został zmniejszony (sytuacja, w której uległ on osłabieniu, lecz jest nadal odczuwalny). Kiedy jednak ładunek emocjonalny języka obraźliwego/tabu nie występuje w tekście docelowym, może być to spowodowane (4) neutralizacją wynikającą z konkretnego rozwiązania tłumaczeniowego lub (5) pominięciem ze względu na niezawarcie danego terminu w tekście docelowym.
Badania skupione na tym, jak ładunek emocjonalny języka obraźliwego/tabu jest (lub nie jest) oddawany w tekstach docelowych mogą pomagać badaczom w analizie podejść do języka tabu w tłumaczeniu ogólnym, literackim oraz w szczególności audiowizualnym (AVT [ang. audiovisual translation]), gdzie zabiegi techniczne — jak na przykład kondensowanie tekstu w tworzeniu napisów — wpływają na formę języka tabu.
Przytoczone poniżej przykłady zostały zapożyczone z produkcji audiowizualnych i przedstawiają wcześniej opisane techniki tłumaczeniowe. Fragmenty zostały przetłumaczone przez praktykujących tłumaczy napisów oraz dubbingu. Niektóre z nich pochodzą z produkcji aktualnie dostępnych na platformach streamingowych.
1) Technika tłumaczeniowa: Przekazanie ładunku – ładunek wzmocniony
|
Serial: Branqueurs; sezon 1, odcinek 1 (Julien Leclercq 2021-). Forma tłumaczenia audiowizualnego: napisy z języka francuskiego na język angielski – HBO |
|
Tekst źródłowy: T’es marrant, mais fais pas le malin. |
|
Tekst docelowy: Don’t fuck around with me. |
W powyższym przykładzie zaobserwować można pewną formę groźby, lecz w odbiorze jest ona pozbawiona ładunku emocjonalnego języka obraźliwego/tabu. Natomiast ładunek tekstu docelowego został wzmocniony frazą „Don’t fuck around with me” [Nie leć ze mną w chuja]. Taki zabieg najczęściej wynika z często stosowanej w tworzeniu napisów techniki kompensacji, w ramach której użycie cięższego języka w tekście docelowym motywowane jest intensywnością konkretnej sceny lub brakiem możliwości przetłumaczenia wcześniejszych wystąpień języka obraźliwego/tabu.
2) Technika tłumaczeniowa: Przekazanie ładunku – ładunek zachowany
|
Serial: Suburra; sezon 2, odcinek 1 (Daniele Cesarano i Barbara Petronio 2017-2020) Forma tłumaczenia audiowizualnego: dubbing z języka włoskiego na język angielski – Netflix |
|
Tekst źródłowy: Mo’ vattene a fanculo. |
|
Tekst docelowy: Now go fuck yourself. [A teraz spierdalaj.] |
Włoski oryginał używa frazy Mo’ vattene a fanculo [A teraz spierdalaj], która została zdubbingowana przy użyciu bardzo podobnej frazy „go fuck yourself” [spierdalaj / pierdol się]. W języku docelowym można zatem zaobserwować zachowany ładunek emocjonalny języka źródłowego.
3) Technika tłumaczeniowa: Przekazanie ładunku – ładunek zmniejszony
|
Film: Once Upon a Time in Hollywood [“Pewnego razu... w Hollywood”] (Quentin Tarantino 2019) Forma tłumaczenia audiowizualnego: dubbing z amerykańskiej odmiany języka angielskiego na latynoamerykańską odmianę języka hiszpańskiego - Netflix |
|
Tekst źródłowy: Who’s this shaggy asshole? |
|
Tekst docelowy: ¿Quién es ese greñudo? |
Powyższa fraza „shaggy asshole” [kudłaty dupek] składa się z dwóch pejoratywnych terminów. W procesie tłumaczenia, fraza ta została skrócona przez użycie słowa greñudo [gość z czupryną], w hiszpańskim slangu opisującego osobę z długimi włosami. Jednak termin ten nie oddaje ładunku słowa „asshole”, które w tekście docelowym po prostu nie figuruje. Osoba tłumacząca dołożyła starań, aby zachować sedno obelgi i z tego względu zdecydowała się na przekazanie ładunku emocjonalnego, lecz w rezultacie został on zmniejszony.
**
4) Technika tłumaczeniowa: Nieprzekazanie ładunku – ładunek zneutralizowany
|
Film: The Hateful Eight [“Nienawistna ósemka”] (Quentin Tarantino 2015) Forma tłumaczenia audiowizualnego: napisy z amerykańskiej odmiany języka angielskiego na europejską odmianę języka hiszpańskiego - HBO |
|
Tekst źródłowy: Jesus Christ! That door is a whore! |
|
Tekst docelowy: ¡Dios santo! ¡Qué cabrona esa puerta! [O Panie! Co za wredne drzwi!] |
Powyższy przykład dotyczy tabu religijnego w postaci frazy „Jesus Christ!” [Jezu Chryste!]. Dla religijnego odbiorcy fraza ta, wypowiedziana przez rodzimego użytkownika języka angielskiego, posiada bardzo silne konotacje, które nie występują przy sformułowaniu jej tak, jak zostało to zrobione w hiszpańskiej wersji napisów: ¡Dios Santo! [O Panie!]. Użycie tego sformułowania w tekście docelowym zneutralizowało ładunek emocjonalny tabu występującego w tekście źródłowym ze względu na to, że dla hiszpańskiej widowni ¡Dios Santo! to nie są ciężkie słowa. Zabieg ten stanowi zatem przykład nieprzekazania ładunku emocjonalnego poprzez jego neutralizację.
5) Technika tłumaczeniowa: Nieprzekazanie ładunku / ładunek pominięty
|
Film: Inglourious Basterds [“Bękarty wojny”] Forma tłumaczenia audiowizualnego: napisy z amerykańskiej odmiany języka angielskiego na europejską odmianę języka hiszpańskiego – wersja - DVD |
|
Tekst źródłowy: Shit! Fucking shit head. Faggot fuck. Fuck you! |
|
Tekst docelowy: ¡Puto cabronazo! ¡Maricón de los cojones! ¡Tu puta madre! [Pierdolony sukinsyn! Pierdolony pedał! Matka twoja jebana!] |
Tekst źródłowy pełen jest terminów obraźliwych/tabu. Z uwagi na gęstość oryginału, wulgarny okrzyk „Shit!” [Cholera!] został pominięty, najprawdopodobniej celem skupienia się na tłumaczeniu pozostałych fraz w języku docelowym. Nieprzetłumaczenie pierwszego wulgarnego okrzyku jest jednak całkowicie uzasadnione, ponieważ przetłumaczone zostały terminy występujące po nim. Wulgarne okrzyki tego typu są w zależności od potrzeb omijane lub skracane ze względu na ograniczenia przestrzenno-czasowe cechujące taką formę tłumaczenia audiowizualnego.
**
Taksonomia wyżej wspomnianych technik tłumaczeniowych może stanowić pomoc dla tłumaczy w przekazywaniu lub nieprzekazywaniu ładunku emocjonalnego terminów tabu występujących w tekstach źródłowych. Rekomendacją Ávilii-Cabrery (2023) jest, aby, mając na względzie ograniczenia techniczne danej formy tłumaczenia audiowizualnego, tłumaczyć język tabu w sposób idiomatyczny oraz jak najbardziej wierny oryginalnej funkcji spełnianej przez słowa/frazy w tekście źródłowym, przy uwzględnieniu kontekstu osoby mówiącej oraz intensywności dyskursu. Ponadto, warto zaznaczyć, że tłumacze nie dokonują przekładu pojedynczych słów i fraz, lecz tekstu źródłowego jako całości, dlatego wybór techniki tłumaczeniowej w dużym stopniu zależy właśnie od ww. aspektów.
Na proces tłumaczenia i jego rezultaty mogą mieć wpływ także czynniki zewnętrzne takie jak (auto)cenzura czy manipulacja. Termin cenzura odnosi się do takich działań organów władzy lub instytucji dysponujących władzą, które wiążą się z ograniczaniem, zakazywaniem, a także usuwaniem wizualnych, pisanych oraz oralnych informacji językowych. Mimo, że cenzura jest zazwyczaj kojarzona z reżimami totalitarnymi – takimi, jak niegdysiejsze dyktatury w niektórych państwach Europejskich – to zjawisko cenzury jest także dostrzegalne w społeczeństwach demokratycznych (Hughes 2006). Wiele różnorodnych dziedzin i obszarów, w tym literatura, teatr, kino, czy telewizja, doświadczały i nadal doświadczają cenzury (Díaz-Cintas 2001), co wyjaśnia, dlaczego historycznie cenzura była zawsze stosowana wobec kultury oraz sfery komunikacji.
Wiele autorów, w tym Ivarsson i Carrol (1998), Díaz-Cintas (2001) oraz Díaz-Cintas i Remael (2021), twierdzi, że język pisany wywiera większy wpływ na odbiorców niż język mówiony. Sytuacja, w której tłumacz zmniejsza lub usuwa ładunek emocjonalny słów tabu obecny w tekście źródłowym nie będąc pod wpływem żadnej presji zewnętrznej określana jest przez Díaz-Cintas (2012) mianem manipulacji ideologicznej. Zjawisko to nazywa się także autocenzurą i występuje ono także w kontekście profesjonalnego tłumaczenia audiowizualnego, jak na przykład w przypadku tworzenia napisów dla odbiorców z Hiszpanii, kiedy tekst źródłowy zawiera wiele odniesień religijnych. W takich sytuacjach bluźnierstwa są często albo łagodzone, albo zastępowane innymi obraźliwymi wyrażeniami celem uniknięcia bezpośredniej zniewagi wymierzonej wobec postaci/osób religijnych takich jak „God” [Bóg] czy „Jesus Christ” [Jezus Chrystus] (Ávila-Cabrera 2020). Formą cenzury są także wymagania klientów dotyczące unikania konkretnej listy terminów przy tworzeniu napisów dla dzieci lub do treści przeznaczonych do wyświetlania na pokładzie samolotów.
Kolejny typ manipulacji odnosi się bezpośrednio do konwencji technicznych stosowanych w określonych formach tłumaczenia audiowizualnego. W kontekście tworzenia napisów, taką manipulację nazywa się manipulacją techniczną (Díaz-Cintas 2012). Motywowana jest ona tym, że tworzenie napisów, jako forma tłumaczenia audiowizualnego, wiąże się z kondensowaniem tekstu źródłowego tak, aby umożliwić jego przekazanie w napisach. Co więcej, w sytuacjach, kiedy ograniczenia przestrzenno-czasowe stwarzają taką konieczność, język tabu jest często z napisów usuwany. Natomiast w kontekście dubbingu, kluczowymi elementami jego poprawnego wykonania są synchronizm i izochronizm kinezyczny oraz synchronizacja z ruchem ust aktorów wyświetlanych w danym momencie na ekranie (Chaume 2012). Wszystkie ww. powody sprawiają, że teksty audiowizualne nie są wolne od manipulacji technicznych.
Zagadnienie tabu i licznych form jego występowania na przestrzeni wielu dyscyplin było na przestrzeni lat rozpowszechniane i popularyzowane przez serię konferencji naukowych Taboo Conference (TaCo), których organizatorami są Delia Chiaro, Chiara Bucaria i Anthony Mitzel. Kolejne odsłony ww. konferencji miały miejsce w Bolonii (2012), Durham (2014), Barcelonie (2016), Bertinoro (2018) oraz Rzymie (2022). Konferencja Taboo Conference stała się punktem odniesienia dla naukowców, nauczycieli oraz osób pracujących z językiem specjalizujących się w wielu obszarach –przekładu, literatury, socjolingwistyki, pragmatyki języka, psychologii, etc. – oraz zainteresowanych tematyką związaną z pojęciem tabu oraz wielością jego manifestacji. W niedalekiej przyszłości oczekiwać można pojawienia się kolejnych badań poświęconych tabu, które wzbogacą ten obszar badawczy.
 |
|
Logo konferencji Taboo conference [Zdjęcie zapożyczone od Chiary Bucarii] |
Język tabu w przekładzie to obszar badawczy, który ze względu na jego wielodziedzinowy charakter cieszy się co raz większym zainteresowaniem. Dzięki umożliwianemu przez platformy streamingowe dostępowi do wielu wariantów językowych, badania w dziedzinie tłumaczenia audiowizualnego toczą się na różnych frontach. Jednym z nich jest sposób traktowania problemów związanych z tabu w procesie tłumaczenia z danego języka i kultury źródłowej na inne odmiany tego samego języka. Dla przykładu, analiza tłumaczeń tego samego tekstu źródłowego na różne odmiany języka angielskiego – amerykańską, brytyjską, australijską – może umożliwić zaobserwowanie różnic w tym, jak zmienia się sposób traktowania fraz zaliczanych do tabu między odmianami tego języka, w szczególności w kontekście silnego oddziaływania niektórych terminów w określonych kulturach. Angielski tekst źródłowy przetłumaczony na język hiszpański używany w Hiszpanii może zostać także porównany z latynoamerykańską lub neutralną odmianą tego języka. Ponadto, w krajach Ameryki Łacińskiej istnieje tendencja do łagodzenia lub usuwania terminów tabu (Fuentes-Luque 2015), co może prowadzić do ciekawych obserwacji dotyczących odmian języka hiszpańskiego.
Udowodniono, że pacjenci z chorobami neurologicznymi mogą używać wulgaryzmów w okresie starości mimo, że nie mieli tego w zwyczaju, kiedy byli młodsi (Jay 2000). Podobny typ zjawiska obserwuje się u studentów, którzy w procesie tłumaczenia mogą być bardziej skłonni do używania wulgaryzmów oraz słów tabu (Ávila-Cabrera i Rodríguez-Arancón 2018) ze względu na brak świadomości kulturowej. Obserwacja ta podkreśla potrzebę prowadzenia dalszych badań empirycznych celem lepszego zbadania tej kwestii.
Biorąc pod uwagę zachodzące z czasem zmiany w użyciu języka oraz zwyczajach kulturowych, badania nad tabu będą prawdopodobnie prowadzone również w zakresie innych dyscyplin. Co więcej, tematy, które aktualnie postrzega się jako należące do tabu, mogą w przyszłości już do niego nie należeć. Takie zjawisko miało już miejsce w przypadku tematów, które na przestrzeni wieków należały do tabu, a które współcześnie uznaje się za zwyczajne.